Uyku apnesi uykuda solunum yollarının açık tutulamaması sonucu gelişen, solunumun 10 saniye veya daha uzun süreyle durmasıdır. Uyku sırasında üst solunum yolunun tekrarlayan daralma ve tıkanmaları uykunun bölünmesine, uyku kalitesinde bozulmaya ve gündüz uyku haline neden olur.
Obstrüktif yani tıkayıcı uyku apnesi, uykuda solunum bozuklukları arasında en sık rastlanan hastalıktır.
Uyku apnesi sık görülür mü?
Uyku apne sendromu görülme sıklığı erkeklerde %4, kadınlarda %2 olarak bildirilmiştir. Uyku apnesi her yaşta görülebilirse de, en sık 40-65 yaşları arasında karşımıza çıkar. Erkeklerde 2-3 kat fazla görülür, kadınlarda ise menapozdan sonra görülme sıklığı artar.
Uyku apnesi çeşitleri nelerdir?
Uyku apnesi, obstrüktif (tıkayıcı) ve santral (merkezi) uyku apne sendromu olmak üzere 2 gruba ayrılır.
Uyku apnesi nedenleri nelerdir?
Uyku apnesinin nedenleri obstrüktif ve santral olmasına göre farklılık gösterir.
Obstrüktif uyku apnesinde üst hava yollarının daralması veya tamamen kapanması sonucu gelişir. Erkek cinsiyet, kısa ve kalın boyun (boyun çevresinin erkeklerde 43cm, kadınlarda 38cm’nin üzerinde olması), kilo fazlalığı, üst hava yollarının dar ya da tıkalı olması, alkol ve sigara kullanımı, sakinleştirici ilaç kullanımı tıkayıcı uyku apnesi nedenleri olarak sayılabilir.
Santral uyku apnesi solunum kontrolünde bozukluk sonucu gelişir. Kalp hastalıkları, nörolojik problemler ve narkotik ağrı kesici ilaç kullanımına bağlı ortaya çıkabilir.
Uyku apnesi belirtileri nelerdir?
Obstrüktif ve santral uyku apnesinde benzer şikayetler ortaya çıkar. En sık başvuru şikayetleri horlama, gece uykuda nefes durmaları ve gündüz aşırı uyku halidir.
Uyku apnesi nelere sebep olur?
Uyku apnesi tanısı konmadığında ve tedavi edilmediğinde tehlikeli bir hastalıktır. Kişinin yaşam kalitesini bozması yanı sıra birçok organı etkileyerek, kronik hastalıklara ve ani ölüme neden olabilmektedir.
Uyku apnesi tanısı nasıl konur?
Hastalığın tanısını koymak için öncelikle hasta ve yakının şikayetleri ayrıntılı olarak dinlenir. Horlama, tanıklı apne veya gündüz aşırı uyku hali varsa uyku testi planlanır. Polisomnografi (PSG) denilen uyku testi, uyku bozukluklarının ve özellikle uyku apnesinin tanısını koymak için istenen ayrıntılı bir testtir. Uyku ile ilgili parametrelerin tüm gece boyunca kaydedilmesini sağlar ve uyku hastalıkları tanısında altın standarttır.
Uyku testi (Polisomnografi) nasıl yapılır?
Uyku testi hastanede yatarak ya da evde yapılabilir. Evde, kişinin kendini güvende hissettiği kendi yatağında uyku testinin yapılması daha konforlu ve rahattır. Uyku testi tüm gece boyunca beyin aktivitesinin ve solunumsal olayların kaydedildiği bir testtir. Polisomnografi sırasında tüm gece kaydedilen parametreler şunlardır:
Bu elektrotlardan gelen sinyaller gece boyunca bilgisayara aktarılarak kaydedilir. Sabah hasta uyandıktan sonra verileri aktarmamızı sağlayan elektrotlar çıkartılarak, bilgisayardaki veriler analiz edilmek üzere hazırlanır. Polisomnografi verileri uyku hastalıkları konusunda deneyimli hekim tarafından değerlendirilir. Uyku evreleri, uykuda solunumun kaç defa durduğu, solunum durmasının süresi ve tipi, kalp hızları, oksijen düzeyinde düşme ve bacak hareketleri skorlanarak uyku testi raporu hazırlanır.
Uyku testi yapılmadan önce nelere dikkat etmek gerekir?
Yeterli ve etkin bir uyku testi için öncesinde hastalara bilgilendirme formu verilmelidir. Bilgilendirme formu içeriği şu şeklidedir:
Uyku apnesi nasıl tedavi edilir?
Uyku apnesi tedavi edilmesi gereken önemli bir sağlık sorunudur. Etkin tedavi hastanın şikayetlerini ortadan kaldırmak, uyku kalitesini artırmak ve uzun vadede gelişebilecek sağlık probblemlerini önlemek için planlanmalıdır. Uyku apnesi tedavileri hastalığın şiddetine, ek hastalıkların varlığına ve kişinin şikayetlerine göre değişir. Uyku apnesi tedavileri; yaşam tarzı değişiklikleri, ağız içi aparatlar, cerrahi tedavi ya da pozitif hava basıncı (PAP) uygulayan cihaz tedavileri olarak sıralanabilir.
Yaşam tarzı değişiklikleri olarak ideal kiloya dönülmesi, alkol ve sigaranın bırakılması, sedatif ilaçlardan kaçınılması önerilir.
Ağız içi aparatlar; alt çene ve dilin önde tutulmasını sağlayarak üst solunum yollarının açık kalmasını sağlar. Kişiye özel yapılan aparatlardır.
Cerrahi tedavi; kişinin üst solunum yollarında belirgin anatomik darlıklar var ise cerrahi girişim yönünden Kulak Burun Boğaz hekimi tarafından değerlendirilmesi gerekir. Muayene bulgularına ve hastalık şiddetine göre cerrahi girişim planlanabilir.
PAP cihazları; uyku sırasında üst hava yollarına pozitif hava basıncı vererek hava yolunun açık kalmasını ve apne gelişmesini engeller. Uyku apnesi tedavisi için başvurulan en etkili yöntem PAP cihazlarıdır. Cihaz silikon bir maske ve hortum aracılığıyla kullanılır. Bu tedaviler yalnızca nefes durmalarını değil, aynı zamanda horlama ve oksijen düşmelerini de düzeltir. Sonuç olarak uyku yapısı düzeleceği için başta yorgun uyanma ve gündüz uyku hali olmak üzere kalitesiz uykuya bağlı tüm yakınmalar ortadan kalkar.
Uyku hastalıklarının tedavi sürecinde kişilerin düzenli olarak takip edilmesi ve takip sırasında tedavi planının tekrar gözden geçirilmesi gerekir. Önerilen tedavi planına uyum sağlamak ve uyku uzmanı ile iletişim halinde olmak başarı oranlarını artıracaktır.